SF6 элегазын алмастыру: C4-FN, C5-FK қоспалары және «таза ауа» — газды бақылауда не өзгереді

Ондаған жылдар бойы SF6 элегазы жоғары вольтты жабдықта оқшаулау мен доға сөндірудің стандарты болды. Қазір сала одан бас тартып жатыр: SF6 — ең күшті парниктік газ, ал Еуропалық Одақ фторланған газдар туралы жаңа регламентімен (2024/573 (ЕО) Регламенті) оны жаңа тарату жабдығында орта кернеуден бастап кезең-кезеңімен тыйым салады. Ірі өндірушілер баламалы газдардағы КРУЭ мен ажыратқыштарды шығарып жатыр.

Қазақстан үшін бұл алыс болашақтың мәселесі емес: жаңа газдардағы жабдық халықаралық компаниялардың жобалары құрамында келеді. Қосалқы станция қызметіне жаңа газдардың несімен ерекшеленетінін және оларды қалай бақылау керектігін түсіну қажет.

---

SF6-ның орнына қандай газдар келеді

Шешім	Құрамы	Қолданылатын жері
C4-FN негізіндегі қоспалар	CO₂ және O₂-мен қоспадағы фторнитрил (Novec 4710)	Жоғары кернеулі КРУЭ мен ажыратқыштар
C5-FK негізіндегі қоспалар	Техникалық ауамен фторкетон (Novec 5110)	Орта кернеулі тарату құрылғылары
Техникалық (таза) ауа	Құрғатылған ауа — N₂ және O₂	Вакуумдық доға сөндіруі бар орта және жоғары кернеулі тарату құрылғылары

Басты айырмашылық: SF6 бір компонентті газ болды, ал баламалардың көпшілігі — қоспалар. Оқшаулау қасиеттері компоненттердің нақты арақатынасына байланысты, сондықтан сапаны бақылау күрделене түседі.

---

Газ сапасын бақылауда не өзгереді

SF6 үшін стандартты жиынтық — тазалық (% SF6), ылғалдылық (шық нүктесі) және ыдырау өнімдері. Қоспалар үшін мыналар қосылады:

• негізгі компоненттің концентрациясы (C4-FN немесе C5-FK) — әдетте бірнеше пайыз, электрлік беріктік соған байланысты;
• CO₂ және O₂ — қоспаның тасымалдаушы компоненттері;
• CO — доғалық процестерден кейінгі қоспа ыдырауының индикаторларының бірі;
• ылғалдылық — бұрынғыдай маңызды.

Rapidox 6100 C4-FN & C5-FK Multi-Gas Pumpback көп газды анализаторы C4-FN және C5-FK-ны инфрақызыл датчиктермен (0–20 %), CO₂ (0–100 %), O₂ (0–30 %), CO (5000 ppm дейін) және шық нүктесін −60-тан +20 °C-қа дейін өлшейді. Газды қайтару функциясы сынаманы кері айдайды.

Техникалық ауадағы жабдыққа Rapidox 6100 Clean Air Pumpback арналған: ол ауа құрамын (O₂, N₂) және ылғалдылықты бақылайды, сондай-ақ SF6-ға жарамды.

---

Ағуларды іздеуде не өзгереді

Тек SF6-ға бапталған течеискатель жаңа қоспаны міндетті түрде көрмейді. Ion Science SF6 LeakCheck P1 XTL SF6-ны да, C4-FN-ды да анықтайды — бір аспап жабдықтың екі буынын да жабады.

Техникалық ауадағы жабдық үшін газ течеискателі қолданылмайды. Мұнда қысымды бақылау және ультрадыбыстық ағын іздеу жұмыс істейді: ультрадыбыстық детектор құрамына қарамастан қысыммен шығатын газдың турбулентті ағынын естиді.

---

Жиынтық кесте: қай газға қай аспап

Жабдықтағы газ	Газ сапасы	Ағуды іздеу
SF6	Rapidox SF6 6100	SF6 LeakCheck P1 XTL, SF6 Leakmate
C4-FN қоспалары	Rapidox 6100 C4-FN & C5-FK	SF6 LeakCheck P1 XTL (C4-FN анықтайды)
C5-FK қоспалары	Rapidox 6100 C4-FN & C5-FK	Газ бен аспап бойынша нақтыланады
Техникалық ауа	Rapidox 6100 Clean Air	Қысымды бақылау, ультрадыбыс

---

Қосалқы станция қызметі қазір не істеуі керек

1. Түгендеу: қай аппарат қай газда, жақын жобаларда не келеді.
2. Сатып алудағы талап: жаңа жабдықпен бірге оның газына арналған бақылау аспаптарын сатып алу.
3. Персоналды оқыту: қоспалармен жұмыс, сынама алу және газды қайтару ережелері.
4. Қолданыстағы жабдықта SF6-ны есепке алу — SF6 ағуларын есепке алу туралы мақаланы қараңыз.

---

Қорытынды

SF6-дан C4-FN, C5-FK қоспаларына және техникалық ауаға көшу жабдықты ғана емес, диагностиканы да өзгертеді. Қосалқы станцияларда екі буын да ұзақ жұмыс істейді, сондықтан SF6-ны да, жаңа газдарды да жабатын аспаптар — ұтымды таңдау.

KEG TRK Қазақстанда Rapidox (Cambridge Sensotec) газоанализаторларын және Ion Science течеискательдерін жеткізеді.