Дозиметр немесе радиометр: айырмашылығы неде және радиациялық бақылаудың қай аспабын таңдау керек

Дозиметр дозаны және доза қуатын көрсетеді: бұл жерде болуға бола ма және қанша сәулелену алынды. Радиометр ластануды және белсенділікті көрсетеді: бет, киім немесе материал таза ма. «Доза» ҒӨК көп аспабы екі режимді біріктіреді, ал бір бөлігінде көздің қайда екенін тез көрсететін іздеу режимі бар. Төменде: өлшем бірліктері, үш модель және таңдау тәртібі.

Әр аспап нені өлшейді

Түрі	Нені көрсетеді	Бірліктер	Қандай сұраққа жауап береді
Дозиметр	доза қуаты және доза	мкЗв/ч, мкЗв, мЗв	мұнда болу қаншалықты қауіпті
Радиометр	бөлшектер ағынының тығыздығы, ластану	минутына см²-дегі бөлшектер	бет таза ма
Іздеу режимі	санау жылдамдығы, дыбыстық сигнал	имп./с, дыбыс	көз қайда

Дозиметр паспортындағы екі шама:

• МАЭД: H*(10) амбиенттік доза эквивалентінің қуаты, мкЗв/ч. Доза қаншалықты жылдам жиналатынын көрсетеді.
• АЭД: H*(10) амбиенттік доза эквиваленті, жиналған доза мкЗв өлшемімен.

1 мЗв 1000 мкЗв-ке тең. Табиғи фон әдетте сағатына микрозивертің үлестері мен бірнешеуі шамасында және жерге байланысты, сондықтан объектіні тексерер алдында таза жерде фонды өлшейді.

Типтік міндеттерге арналған «Доза» ҒӨК үш аспабы

	ДКГ-07Д «Дрозд»	ДКГ-09Д «Чиж»	МКС-15Д «Снегирь»
Түрі	дозиметр	дозиметр, іздеу режимі	дозиметр-радиометр
Сәулелену	гамма	гамма және рентген	гамма және бета
Детектор	газразрядты санауыш	сцинтилляциялық CsI(Tl)	газразрядты санауыш
МАЭД	0,1 мкЗв/ч – 1,0 мЗв/ч	0,1 мкЗв/ч – 50 мЗв/ч	0,1 мкЗв/ч – 2 мЗв/ч
АЭД	1,0 мкЗв – 0,2 Зв	0,1 мкЗв – 10 Зв	1 мкЗв – 10 Зв
Бета-ағын	жоқ	жоқ	10 – 10⁵ см⁻²·мин⁻¹
Энергия ауқымы	0,05–3,0 МэВ	0,05–3 МэВ	0,05–3,0 МэВ (гамма)
Температура	минус 20…+50 °C	минус 40…+50 °C	минус 20…+50 °C
Қорғаныс	пластмасса корпус	IP65	IP52
Қуат көзі	2 АА элемент	3 ААА элемент	2 АА элемент
Салмағы	0,25 кг	0,2 кг-нан көп емес	0,35 кг

Өндіруші құжаттамасы бойынша ерекшеліктері:

• «Дрозд» қарапайым гамма-сәулелену дозиметрі. Бір батарея жиынтығымен үздіксіз жұмыс кемінде 200 сағат.
• «Чиж» жоғары сезімтал: 30 % қателікпен фонды өлшеу уақыты 5 секунд. Түсті OLED дисплей, көрсеткіштің уақытқа тәуелділік графигі бар іздеу режимі, 9999 өлшем мұрағаты, USB байланысы.
• «Снегирь» өлшеу барысында статистикалық қателікті көрсетеді, нәтижені үздіксіз нақтылайды және бета-ағынды өлшегенде гамма үлесін өтейді.

Қалай таңдау керек

1. Орынның қауіпсіздігін бағалау керек. Дозиметр жеткілікті: жұмыс бақылауына ДКГ-07Д, сезімталдық пен жылдамдық маңызды болса ДКГ-09Д.
2. Беттерді, киімді, материалдарды бета-бөлшектермен ластануға тексеру керек. МКС-15Д дозиметр-радиометрін алыңыз.
3. Көзді табу керек. ДКГ-09Д іздеу режимі көрсеткіш графигімен және дыбыстық дабылмен нүктені тез анықтауға көмектеседі.
4. Далада аязда жұмыс. ДКГ-09Д минус 40 °C-ге дейін жұмыс істейді және IP65 қорғанысы бар.
5. Деректерді жазу және тасымалдау керек. ДКГ-09Д-да 9999 өлшем мұрағаты және USB бар.

Бұл таңдау нені алмастырмайды: нәтижелер ресми қолданылса, аспап бекітілген типті және салыстырып тексерілген болуы керек. ДКГ-09Д және МКС-15Д салыстырып тексеру аралығы құжаттама бойынша 2 жыл. «Дрозд» және «Чиж» беттерінде өндіруші сайтындағы СИ сертификаттарына сілтемелер бар. Қазақстандағы өзекті талаптарды метрология және радиациялық қауіпсіздік мамандарынан нақтылаңыз.

Дұрыс өлшеу тәртібі

1. Аспапты қосып, жұмыс режиміне шығуына мүмкіндік беріңіз. МКС-15Д үшін бұл 1 минут.
2. Таза жерде фонды өлшеп, мәнін жазып алыңыз.
3. Объектіні асықпай өлшеңіз: аспапта статистикалық қателік бар және нәтиже уақыт өте нақтыланады.
4. Объектіні абстрактілі санмен емес, фонмен салыстырыңыз.
5. Нүктені, уақытты және нәтижені жазып алыңыз. Мұрағаты бар аспап мұны өзі сақтайды.

Жиі кездесетін қателер

• Бета-ластануды дозиметрмен өлшеу. Гамма дозиметр бета-ағынды көрсетпейді, бета арнасы бар дозиметр-радиометр керек.
• Фонды өлшемеу. Онсыз кез келген нәтижені салыстыратын ештеңе жоқ.
• Қосқаннан кейін бірден көрсеткішті алу. Аспапқа тұрақтауға және статистика жинауға уақыт керек.
• Температураны ескермеу. Аязда қарапайым аспаптар жұмысқа қабілетін жоғалтады, паспорттық ауқымды тексеріңіз.

Қайдан қарауға және тапсырыс беруге болады

«Доза» ҒӨК каталогында сайтта 600-ден астам позиция бар. KEG TRK Қазақстанда «Доза» ҒӨК серіктесі: міндетке аспап таңдап береміз, бағасы сұраныс бойынша. Орыс тіліндегі нұсқаулықтар мен буклеттер аспап беттерінде бар.