Электр қозғалтқышы мойынтірегінің шуы: себептері және не істеу керек

Электр қозғалтқышы мойынтірегінің шуын SKF бөліп көрсететін бес топ себеп тудырады: нашар майлаудан металдың металға тиюі, ластану, отырғызулардың босауы, домалау жолдарының зақымдалуы және көрші бөлшектердің үйкелісі. Ысқырық әдетте майдың жетіспеуін, гүріл мен тарсыл ластануды немесе зақымды білдіреді. Алдымен майлауды тексеріп, ультрадыбысты өлшейді, содан кейін ауыстыру керек пе, соны шешеді.

Қандай дыбыс қалыпты, қандайы қалыпты емес

SKF компаниясының мойынтіректерді монтаждау және қызмет көрсету жөніндегі нұсқаулығы дыбысты былай сипаттайды:

Дыбыс	Нені білдіреді
Біркелкі «мырылдау»	Қалыпты жұмыс
Ысқырық немесе шиқыл	Майлаудың жеткіліксіздігі
Біркелкі емес гүріл немесе тарсыл	Көбінесе мойынтіректегі ластану немесе монтаж кезіндегі зақым

Құлақ алғашқы белгі ретінде пайдалы, бірақ диагноз емес. SKF шаршаудан бұзылу жұмыс істеп тұрған машинада көрінбейтін де, естілмейтін де жол бетінің астындағы микрожарықшақтан басталатынын атап өтеді. Шу пайда болғанда ақау әлдеқашан дамып келеді. Мойынтіректі құралдармен қалай тексеру керегі «Электр қозғалтқышының мойынтірегін бөлшектемей қалай тексеруге болады» мақаласында сипатталған.

Шу себептерінің бес тобы

SKF ақаулар кестесінде «жоғары шу» белгісі үшін мынадай себептер көрсетілген:

Топ	Себеп	Не істеу керек (SKF бойынша)
Металдың металға тиюі	Май қабықшасы тым жұқа: температура тым жоғары немесе жылдамдық өте төмен	Жұмыс жағдайына сай тұтқырлығы мен NLGI класы бойынша майды таңдау
	Май жеткіліксіз: мойынтірек майланбаған, тозған не сәйкес емес тығыздағыштар арқылы ағу	Тығыздағыштар мен май деңгейін тексеру, майды толықтыру
	Домалау денелерінің сырғуы: жүктеме ең төменгі шектен аз немесе май тым қою	Ең төменгі жүктемені қамтамасыз ету, май консистенциясын тексеру
Ластану	Қатты бөлшектер мойынтірекке түсіп, ойықтар қалдырады	Тығыздағыштарды тексеру, майлау аралығын қысқарту, жаңа майды азырақ, бірақ жиірек беру
	Дайындаудан немесе бұрынғы апаттан корпуста қалған бөлшектер	Жаңа мойынтіректі орнатар алдында корпусты мұқият тазалау
	Майдағы сұйықтық оның тұтқырлығын төмендетеді	Тығыздағыштарды тексеру, майлау аралығын қысқарту
Босау	Ішкі сақина білікте айналады (білік кішірейген немесе тозған)	Дұрыс отырғызуды қалпына келтіру
	Сыртқы сақина корпуста айналады (ойық үлкейген немесе тозған)	Отырғызуды қалпына келтіру, теңгерімсіздікті жою
	Біліктегі немесе бекіту втулкасындағы гайка босаған, мойынтірек қысылмаған	Тартып, тежеу
	Радиалды немесе осьтік ішкі саңылау тым үлкен	Домалау денелеріне тұрақты жүктеме беру, мысалы серіппелермен
Беттердің зақымдалуы	Соққыдан ойықтар (монтаж кезінде балғамен ұрудан да)	Күшті домалау денелері арқылы бермеу, монтаждық втулка арқылы орнату
	Тоқтап тұрған машинадағы дірілден жалған бринеллирлеу	Резервтегі жабдықтың білігін мезгіл-мезгіл бұрап тұру
	Шаршаудан немесе беттік зақымдардан үгілу	Түпкі себепті табу: ластану, майлау, соққы, ток
	Электр тогының өтуінен қырлану (флютинг)	Жабдықты жерге тұйықтау, қажет болса оқшауланған немесе гибридті мойынтірек
Үйкеліс	Корпус тығыздағыштары ығысып үйкеледі, тежегіш шайба тығыздағышқа тиеді, втулка не сақиналар қысылмаған	Тығыздағыштарды түзеу, бекіткіштерді тексеру

Майлау: алдымен соны тексеріңіз

«Металдың металға тиюі» тобының үш себебінің екеуі майлауға байланысты. SKF өте қою май домалау денелерінің сырғуына, әсіресе өте суық климатта, ықпал ететінін бөлек атап өтеді, ал сырғу қатты қызу мен шу тудырады. Қазақстанның жылытылмайтын сорғы станциялары мен ашық алаңдары үшін қысқа арналған майды таңдағанда мұны ескерген жөн: толығырақ «Мойынтіректерге арналған консистентті майды таңдау» мақаласында.

Майдың артықтығы да зиянды. SKF бойынша тым көп май қарқынды араласуға және температураның көтерілуіне әкеледі. Артық майлаудың белгілері мен салдары «Мойынтіректерді артық майлау: салдары» мақаласында, ал қызумен байланысы «Электр қозғалтқышының мойынтірегі неге қызады» мақаласында талданған.

Болжап отырмау үшін SDT ультрадыбысқа сүйенуді ұсынады: майдың жетіспеуі де, артықтығы да үйкелісті, демек базалық сызықтан жоғары ультрадыбыс деңгейін арттырады. SDT базадан 8 дБ-ден артық өсуді тексеру үшін негіз деп санайды.

Зақым: май енді көмектеспейтін кез

Шу жолдардағы ойықтардан, үгілуден немесе қырланудан болса, май оны жоймайды. SDT бойынша ультрадыбыстың базалық сызықтан 12–16 дБ-ге өсуі мойынтіректің нашарлағанын көрсетеді, 30 дБ-ден артық өсу апатты істен шығу қаупін білдіреді. Уақыттық сигналдағы тұрақты қайталанатын шыңдар беттің ақауына тән. Бұл сатыда ауыстыру жоспарланады, ал ауыстыру кезінде себеп жойылады, әйтпесе жаңа мойынтірек ескісінің тағдырын қайталайды. Бұзылу қалай дамитыны «Мойынтірек бұзылуының 4 сатысы» мақаласында көрсетілген.

Электрлік эрозия туралы SKF қырлану көбінесе мойынтірек арқылы электр тогының өтуінен болатынын жазады. Бірінші шара: дұрыс жерге тұйықтау. Бұл көмектеспесе, корпустағы оқшаулағыш втулка, сыртқы сақинасы оқшауланған мойынтірек немесе домалау денелері керамикалық гибридті мойынтірек қолданылады.

Мойынтірек пе, әлде электрика ма

Электр қозғалтқышы мойынтірек ақауынсыз да шулауы мүмкін. SKF көптеген электрлік ақаулар желі жиілігінің екі еселенген мәнінде көрінетінін көрсетеді: 50 Гц қоректендіруде 100 Гц. Мойынтірек ақаулары айналу жылдамдығымен және мойынтірек геометриясымен байланысты басқа жиіліктерді береді. Көздерді діріл спектрі («FFT спектрін қалай оқу керек») немесе механикалық та, электрлік те ақауларды көрсететін ток пен кернеу талдауы («ESA, MCSA және діріл диагностикасы») ажыратуға көмектеседі.

Мойынтірек шуласа не істеу керек

1. Қай мойынтірек шулайтынын анықтаңыз: жетек жағы ма, қарама-қарсы жағы ма. Бір типті машинамен салыстырыңыз.
2. Дыбыстың сипатын бағалаңыз: ысқырық, гүріл, тарсыл, тұрақты ма әлде мезгілді ме.
3. Екі мойынтіректе ультрадыбысты өлшеп, базалық сызықпен салыстырыңыз.
4. Майлауға ұқсаса (ысқырық, шамамен 8 дБ өсу, тұрақсыз шыңдар), ультрадыбысты бақылай отырып майды шағын үлестермен қосыңыз. SDT бойынша май қосылған сайын дБ деңгейі төмендейді; ол сәл өсе бастағанда май жеткілікті.
5. Сигнал төмендемесе, майлау жалғыз себеп емес. Дірілді тексеріңіз: спектр мен огибающий. Мойынтірек ақауларының жиіліктерін және желі жиілігінің екі еселенген мәнін іздеңіз.
6. Келесі тоқтауда отырғызулар мен тығыздағыштарды тексеріңіз: сақиналардың айналу іздері, тығыздағыштардың үйкелісі, босаған гайкалар жоқ па.
7. Зақым расталса, ауыстыруды жоспарлаңыз. Ауыстыру кезінде корпусты тазалаңыз, соққысыз орнатыңыз, жерге тұйықтауды тексеріңіз.

Немен тексеру керек

SDT340 ультрадыбысты (20–50 кГц) және дірілді (10 Гц – 10 кГц) өлшейді, кірістірілген ИК-термометрі мен тахометрі бар, мойынтіректі құлаққаппен тыңдауға және сигналды талдау үшін жазуға мүмкіндік береді. Қозғалтқыш қолжетімсіз болса немесе механикалық себептерді электрлік себептерден ажырату керек болса, Artesis AMT Pro тестері қолайлы: ол ток пен кернеуді қоректендіру жағынан талдайды, тест 7 минут алады.

KEG TRK Қазақстанда SDT ультрадыбыстық детекторларын және Artesis электр қозғалтқыштары тестерлерін жеткізеді. Бағасы сұраныс бойынша.

Дереккөздер

• SKF USA Inc. Bearing Installation and Maintenance Guide: «Test running», «Troubleshooting» және «Trouble conditions and their solutions» бөлімдері (1–4, 12, 23, 27–42 кодтары). https://cdn.skfmediahub.skf.com/api/public/0901d1968024f02a/pdf_preview_medium/0901d1968024f02a_pdf_preview_medium.pdf
• SKF. Spectrum Analysis: the key features of analyzing spectra (J. Mais), 12 «Electrical problems» бөлімі. https://cdn.skfmediahub.skf.com/api/public/0901d1968024acef/pdf_preview_medium/0901d1968024acef_pdf_preview_medium.pdf
• SDT Ultrasound Solutions. Mechanical Condition Monitoring. https://sdtultrasound.com/applications/mechanical-condition-monitoring/
• SDT Ultrasound Solutions. Bearing Lubrication Monitoring. https://sdtultrasound.com/applications/bearing-lubrication-monitoring/
• Artesis. What is Condition Monitoring? A Technical Overview. https://artesis.com/condition-monitoring/
• KEG TRK құрал карточкалары: SDT340, Artesis AMT Pro.